Subscribe:

Ads 468x60px

Featured Posts

Δευτέρα, 8 Αυγούστου 2016

Το εκκλησιαστικό όργανο του Καθεδρικού Ναού του Μιλάνου

Το μεγάλο εκκλησιαστικό όργανο στον Καθεδρικό Ναό του Μιλάνου, κατασκευάστηκε το 1938 από τις εταιρείες Mascioni της Cuvio (Βαρέζε) και Tamburini της Crema, αποκαταστάθηκε και επανατοποθετήθηκε εξ ολοκλήρου στο πρεσβυτέριο από τον Tamburini το 1986. Παραμένει σταθερά στη δεύτερη θέση στην Ευρώπη για τον αριθμό των αυλών και συστοιχιών αυλών (μόνο το όργανο στον Καθεδρικό Ναό του  Passau στη Γερμανία το ξεπερνά σε μέγεθος), και είναι ένα από τα δεκαπέντε μεγαλύτερα όργανα στον κόσμο.
Οι προδιαγραφές αυτού του "γίγαντα" οργάνου είναι πραγματικά εντυπωσιακές: 

• 15.800 αυλοί, εκ των οποίων ο μεγαλύτερος έχει μήκος πάνω από εννέα μέτρα, και ο μικρότερος λίγα εκατοστά 
• Πέντε όργανα (Το Great Organ στη Βόρεια και Νότια πλευρές – Τα Positive και Recitative Organs στη  Βόρεια πλευρά – τα Solo και Echo Νότια πλευρά – το Choir στο ίδιο επίπεδο  με την Αγία Τράπεζα) 
• Πέντε κονσόλες (η βασική κονσόλα με πέντε πληκτρολόγια, η κονσόλα της Αγίας Τράπεζας με τρία πληκτρολόγια, η κονσόλα της χορωδίας με δύο πληκτρολόγια και δύο κονσόλες του ενός πληκτρολογίου στις Αψίδες)

Παρά το γεγονός ότι τα στοιχεία αυτά είναι καταπληκτικά από μόνα τους, τα καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά είναι ακόμα πιο εξαιρετικά: το μεγάλο όργανο του καθεδρικού ναού κατασκευάστηκε από δύο από τις σημαντικότερες οικογένειες κατασκευαστών οργάνων του 20ου αιώνα. Συνδυάζει την απαράμιλλη φωνή της ιταλικής παράδοσης με μια αναμφισβήτητα εκλεκτική σειρά ηχοχρωμάτων, τα οποία εγγυώνται την τέλεια ερμηνεία των περισσοτέρων έργων που έχουν γραφτεί για το όργανο, ένα όργανο με ένα πραγματικά εξαιρετικό ηχόχρωμα για την εκτέλεση ενός ρομαντικού και συμφωνικού ρεπερτορίου, στο ίδιο επίπεδο με τα πιο σημαντικά όργανα των καθεδρικών ναών της Ευρώπης.

Σε αυτό πρέπει να προσθέσουμε την εξαιρετική δεξιοτεχνία των διαδικασιών και τεχνολογιών που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατασκευαστές του οργάνου: δεν υπάρχει τίποτα τυποποιημένο ή "βιομηχανικό" σε αυτό το όργανο, και κάθε στοιχείο έχει σχεδιαστεί για να δημιουργήσει ένα μοναδικό όργανο για ένα μοναδικό περιβάλλον.
Το όργανο αυτό επινοήθηκε το 1938 με ένα πραγματικά μεγαλειώδες σχέδιο: επτά όργανα τοποθετήθηκαν σε διάφορα σημεία μέσα στον καθεδρικό ναό, με αυτή τη διάταξη:
Positive Organ - αντιστοιχεί στο 1ο πληκτρολόγιο, ψηλά στο μεγάλο παράθυρο πάνω από την Αγία Τράπεζα της Αγίας Θέκλας. 

Great Organ -. αντιστοιχεί στο 2ο πληκτρολόγιο, και στις δύο προθήκες στις δύο πλευρές της Αγίας Τράπεζας

Recitatice Organ - αντιστοιχεί στο 3ο πληκτρολόγιο, ψηλά στο μεγάλο παράθυρο με θέα στο διάδρομο πίσω από τη χορωδία (στην πλευρά του Σκευοφυλακίου). 

Choir Organ - αντιστοιχεί στο 3ο πληκτρολόγιο, στην πλατφόρμα των καθισμάτων της χορωδίας στο τέλος του χώρου της Χορωδίας. Η βασική κονσόλα με τα πέντε πληκτρολόγια βρισκόταν στο ίδιο σημείο, ενώ η κονσόλα του τμήματος Choir είχε τοποθετηθεί πίσω από την Αγία Τράπεζα, όπου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να συνοδεύσει τις λειτουργίες του «Κανόνων» δηλαδή των ιερέων του Καθεδρικού Ναού. 
Solo Organ - αντιστοιχεί στο 4ο πληκτρολόγιο, ψηλά στο παράθυρο με θέα το άγαλμα του Αγίου Βαρθολομαίου 
• Echo Organ - αντιστοιχεί στo 5o πληκτρολόγιο, ψηλά στο παράθυρο που βλέπει το διάδρομο πίσω από τη χορωδία (προς την πλευρά του Σκευοφυλακίου).

Το όργανο είχε την πρώτη παρουσίασή του στις 4 Νοεμβρίου 1938 (η επέτειος των τετρακοσίων ετών από τη γέννηση του Αγίου Carlo Borromeo), με την ερμηνεία της "Missa Sancti Caroli" του Lorenzo Perosi. Εγκαινιάστηκε επίσημα σε δύο αξέχαστες συναυλίες στις 17 και στις 22 Νοεμβρίου την ίδια χρονιά με μερικούς από τους καλύτερους Ιταλούς οργανίστες της εποχής, Adolfo Bossi, Luigi Ferrari Trecate, Santo Spinelli, Ulisse Matthey και Fernando Germani. Το όργανο αυτό υπηρέτησε θαυμάσια τις ανάγκες του ναού μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960 όπου παρέστη ανάγκη να αποσυναρμολογηθεί για να γίνουν εργασίες για την ενίσχυση της δομής του Καθεδρικού Ναού.
Για να αντισταθμιστεί μια προσωρινή έλλειψη ενός οργάνου, η εταιρεία Tamburini κατασκεύασε ένα νέο όργανο για χορωδιακή χρήση με μηχανική συναρμογή, τοποθετημένο σε ένα μηχανοκίνητο κινητό τρόλεϊ, τα οποίο θα μπορούσαν να μετακινηθεί σε θέσεις που δεν επηρεάζονταν από τις οικοδομικές εργασίες.
Όταν πραγματοποιήθηκαν οι προϋποθέσεις για την μετεγκατάσταση του αρχικού σώματος του οργάνου, το 1984, η πρόταση αναλύθηκε προσεκτικά και υιοθετήθηκε μία φιλόδοξη λύση τεχνικό-αρχιτεκτονική, ομαδοποιώντας τα διάφορα στοιχεία του οργάνου στο πρεσβυτέριο. Οι πολλές χιλιάδες αυλοί πρώην "διάσπαρτοι" γύρω στον καθεδρικό ναό είχαν τοποθετηθεί πίσω από τα μεγάλα παράθυρα πάνω από τα σκευοφυλάκια. Δύο εντελώς νέες θήκες αυλών δημιουργήθηκαν, μία σε κάθε πλευρά των παλαιών θηκών του 16ου αιώνα, οι οποίες, αν και ίσως αισθητικά αμφισβητήσιμες, έχουν το πλεονέκτημα της ομαδοποίησης του ηχητικού υλικού, αποφεύγοντας τα σημαντικά προβλήματα του ελέγχου ολοκλήρου του οργάνου και τη σταθερότητα του χορδίσματος, όπου αποτελούσε πρόβλημα με την προηγούμενη διάταξη του οργάνου στο χώρο του ναού..
Η μεγάλη κονσόλα με τα πέντε πληκτρολόγια (ένα πραγματικό αριστούργημα) τοποθετήθηκε στη δεξιά πλευρά του πρεσβυτερίου, όπου είναι στην ίδια απόσταση με όλα τα ηχητικά τμήματα, ενώ μία βοηθητική κονσόλα με τρία πληκτρολόγια τοποθετήθηκε στο επίπεδο του εδάφους, στην αριστερή πλευρά της Αγίας Τράπεζας, απέναντι από το όργανο της χορωδίας, η οποία συνδέεται με ηλεκτρομηχανικά με τους αυλούς.  Αυτή η λύση κατέστησε ευκολότερο το να συνοδεύσει κάποιος τη χορωδία, αλλά και να μπορεί να χειριστεί το όργανο σολιστικά ή όταν ένας μεγάλος ήχος χρειάζεται, με τη συμμετοχή των τμημάτων του οργάνου που βρίσκονται στο πρεσβυτέριο (Great Organ στη Βόρεια Πτέρυγα - 1ο πληκτρολόγιο και Great Organ στη Νότια Πτέρυγα – 3ο πληκτρολόγιο).

Η όλη κατασκευή εγκαινιάστηκε επίσημα στις 8 Σεπτεμβρίου 1986 με μία συναυλία του Luigi Benedetti, ο οποίος ήταν τότε ο βασικός οργανίστας του Καθεδρικού Ναού. 

Στα χέρια των δύο βασικών οργανιστών του Καθεδρικού Ναού, το όργανο βοηθά σε όλες τις υπηρεσίες στους εσπερινούς και στις ημέρες των θρησκευτικών εορτών, αλλά έχει επίσης αποδείξει την αξία του και για συναυλίες που δίνονται από μερικούς από τους πιο σημαντικούς μουσικούς του κόσμου.



Οι θήκες του οργάνου στις αψίδες


Πρόσοψη του οργάνου


Πρόσοψη του οργάνου


Η μεγάλη κονσόλα του οργάνου





Η διάταξη των Ηχοχρωμάτων του εκκλησιαστικού οργάνου του Καθεδρικού Ναού του Μιλάνου
1st manual – Positive organ
Principal violone 16’
Principal I 8’
Principal II 8’
Gemshorn 8’
Octave 4’
XII 2 2/3’
XV-XIX 2’-1 1/3’
Mixture  V
Mixture  VI
Bordone 16’
Chimney flute 8’
Conical flute 8’
Double flute 4’
Nasardo  2 2/3’
Flageolet 2’
Nasardo third 3 1/5’
Piccolo 1’
Viola da gamba 8’
Fugara 4’
Salicional 8’
Unda maris 8’
Basset horn 16’
Cor anglais 8’
Tuba mirabilis 8’
Harmonic trumpet 8’
Clarion 4’
Tremolo
Pedals 1st manual
Principal 24’
Bourdon 16’
Violone 16’
Subbass 16’
Harmonic bass 8’
Octave 4’
Basset horn 16’
Trumpet 8’
Clarino 2
2nd manual – Great organ – North Presbytery Division and South Presbytery Division
North
Principal 32’
Principal I 16’
Principal major 8’
Principal diapason 8’
Octave forte 4’
XII 2 2/3’
XV 2’
XIX 1 1/3’
Mixture  X
Bordone 8’
Octave flute 4’
Flute in XV 2’
Cornet  IV
Tuba sonora 
Tuba major 8’
Clarinet 8’
Harmonic trumpet 8’
Bugle 4’
South
Principal II 16’
Principal violone 16’
Principal forte 8’
Octave 4’
XII 2 2/3’
XV 2’
XIX – XXII 1 1/3’-1’
Mixture  X
Open flute 8’
Octave flute 4’
Flute in XVII 1 3/5’
Harmonic viola 8’
Human viola 8’
Trumpet 16’
Trumpet 8’
Pedals 2nd manual
North
Acoustic 64’
Principal 32’
Principal 16’
Subbass 16’
Principal 8’
Bordone 8’
Octave 4’
Small Bordone 4’
Double bassoon 16’
South
Bourdon  32’
Bourdon 16’
Gran Quinta 10 2/3’
Bass forte 8’
Quinta 5 1/3’
Contra bombarde 32’
Bombarde 16’
Trumpet 8’
Clarion forte 4
3rd manual – Expressive Recitative organ – North Presbytery Division
Harmonic principal 16’
Principal 8’
Principal diapason 8’
Euphone 8’
Octave 4’
XV 2’
Mixture  ΙΙΙ
Sharp  ΙΙΙ
Cymbal  ΙΙ
Bordone 8’
Wald flute 4’
Octave Flute  4’
Fonino 4’
Flute in XII 2 2/3’
Small Flute 2’
Larigot 1 1/3’
Contra Viola da gamba 16’
Flute Celeste  8’
Orchestral Viola  8’
Salicet 8’
Concert violins IV
Grand concert violas
Contra tuba 16’
Corneopean  8’
Tuba 8’
Oboe 8’
Bagpipes 8’
Tuba 4’
Angelic horn  II
Tremolo
3rd manual – Choir Organ Division
Principal 8’
Octave 4’
XV 2’
Mixture  IV
Chimney Flute  8’
Bordone 8’
Small cymbal  II
Small principal 4’
Octave 2’
‘Cello 2’
Pedals 3rd manual – North Presbytery
Harmonic principal 16’
Bass violone 8’
Sub bass 16’
Bordone 8’
‘Cello 8’
Fugara 4’
Contra tuba 16’
Tuba 8
Pedals 3rd manual – Choir
Sub bass  16’
Bordone 8’
Bass 8’
Clarion 8’
4th manual – Solo organ
Principal 16’
Principal Stentor 8’
Small Principalino 4’
Mixture  VI
Quintante 16’
Chimney flute 8’
Tibia major 4’
Flute in fifth 5 1/3’
Octave Flute 4’
Grosse tierce 3 1/5’
Squillante 2’
Sesquialtera  II
Gamba serafona 8’
Harmonic 8’
Fugara 4’
Solo Flute 4’
Viola celeste  8’
String choir 5’
Orchestral horn 8’
Cor anglais 8’
Triumphal tuba 8’
Fanfare horn 5 1/3’
Clarion 4
Tremolo
Pedals 4th manual
Principal  24’
Stentor principal 16’
Tibia 16’
Harmonica 16’
Bass forte  8’
Small Principal 8’
Tuba profonda 16’
Tuba 8’
Small trumpet 4
5th manual – Expressive Echo Organ
Open Principal  8’
Conical Principal  8’
Harmonic Octave  4’
Voce angelica  8’
Ethereal Harmony  V
Gemshorn  16’
Night horn 8’
Wald Flute  4’
Flute in XII 2 2/3’
Flautino 2’
Viola d’amore 8’
Concerto violins IV
French horn 8’
Echo Oboe  8’
Tremolo
Pedals 5th manual
Flute  16’
Echo Bass 8’
Flute 4’

Μεγάλη Κονσόλα (Δεξιά πλευρά Πρεσβυτερίου)
5 πληκτρολόγια με 61 πλήκτρα
Ποδοπληκτρολόγιο με 32 πλήκτρα
Κονσόλες Αψίδων (Βόρεια και Νότια Πλευρά)
1 πληκτρολόγιο με 61 πλήκτρα
Ποδοπληκτρολόγιο με 24 πλήκτρα
Κονσόλα κυρίως ναού
3 πληκτρολόγια με 61 πλήκτρα
Ποδοπληκτρολόγιο με 32 πλήκτρα
Κονσόλα οργάνου Χορωδίας
2 πληκτρολόγια με 61 πλήκτρα
Ποδοπληκτρολόγιο με 32 πλήκτρα
Ηλεκτρική συναρμογή.
Ποδόπληκτρα ελέγχου εντάσεως και συμπλέκτες.
3025 ευκανόνιστοι συνδυασμοί συνολικά.
Crescendo
Ποδόπληκτρα έντασης για το 3 και το 5 πληκτρολόγιο.









Χρονολόγιο των εκκλησιαστικών οργάνων του Καθεδρικού Ναού του Μιλάνου
από τον Emanuele Vianelli
(Βασικός οργανίστας στον καθεδρικό ναό του Μιλάνου)

1395 - Στις 18 του Ιουλίου ανατέθηκε στον  BROTHER ΜΑΡΤΙΝΟ DE STREMIDI η κατασκευή ενός οργάνου μέσα στο Βόρειο Σκευοφυλάκιο. Ένα όργανο «βαρέλι» χρησιμοποιούνταν για τις λειτουργίες που τελούνταν  στην Αγία Τράπεζα.

1449 – Το όργανο του BROTHER ΜΑΡΤΙΝΟ DE STREMIDI μεταφέρθηκε στον τοίχο που κοιτάζει το εγκάρσιο κλίτος παραμένοντας στη βόρεια πλευρά.

1463 – Ο FRANCESCO SFORZA συμβάλει προσωπικά στο κόστος ενός νέου οργάνου, που θα τοποθετηθεί στο νότιο βραχίονα του εγκάρσιου κλίτους. Ο κατασκευαστής εκκλησιαστικών οργάνων, ο Γερμανός BERNARD D’ALLEMAGNA, ζήτησε «έξι κάρα με κρασί», σαν επιπλέον πληρωμή. Το νέο όργανο εγκαινιάστηκε το 1466, αλλά δεν ικανοποίησε την επιτροπή δοκιμών, προκαλώντας μια διαφωνία σχετικά με την πληρωμή της κατασκευής, η οποία έπρεπε να επιλυθεί με τον Podestà του Μιλάνου, τον επικεφαλής δικαστή.

1490 - Αποκατάσταση και μερική ανακατασκευή του βορείου οργάνου, από τον BARTOLOMEO ANTEGNATI.

1508 - Αποκατάσταση του νοτίου οργάνου από τον LEONARD DALLEMAGNA.

1540 - Έναρξη των διαπραγματεύσεων με τον GIAN GIACOMO ANTEGNATI για την ανακατασκευή του βορείου οργάνου. Το 1550 το όργανο αυτό μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση στο πρεσβυτέριο. Οι θυρίδες της πρόσοψης φιλοτεχνήθηκαν από τον GIUSEPPE MEDA.

1579-1590 - Διαπραγματεύσεις και κατασκευή του νέου νοτίου οργάνου από τον CRISTOFORO VALVASSORI. Κατασκευή της νέας θήκης, η οποία ήταν συμμετρική με τη θήκη  του οργάνου του Antegnati.

1600-1800 - Με τα χρόνια, τα δύο όργανα εξετάστηκαν λεπτομερώς και αποκαταστάθηκαν από τους MICHELANCELO VALVASSORI, CARLO PRATI, ANTONIO BRUNELLI, GIOVANNI PAOLO BINAGHI, GIOVANNI ANTONIO BOSSI, GIOVANNI BRUNELLI, ROCCO BINAGHI, ANGELO και ANTONIO BOSSI.

1825 – Ανακατασκευή του νοτίου οργάνου από τον EUGENIO BIROLDI.

1842 – Ανακατασκευή του βορείου οργάνου από τους αδελφούς SERASSI.

1876 ​​- Ανακατασκευή του νοτίου οργάνου από τους PIETRO και LUIGI BERNASCONI. Προστέθηκε ένα τμήμα Echo στο όργανο.

1905-1907 - Ανακατασκευή των δύο οργάνων από το VINCENZO MASCIONI. Δύο δίδυμα όργανα δημιουργήθηκαν, το καθένα με 31 συστοιχίες, και με σωληνοειδή-πνευματική συναρμογή. Παραδόξως, η βάση των 24’ στους αυλούς, διατηρήθηκε.

1937-1938 - Η αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης από 150.000 έως 500.000 λιρέτες, που ελήφθη από τον Giuseppe De Capitani D'Arzago, τον Επίτροπο της Veneranda Fabbrica, κατέστησε δυνατή την ανάληψη κάποιων μεγάλων έργων. Αυτά περιελάμβαναν την πλήρη ανακατασκευή του οργάνου από τα καλύτερα ιταλικά εργοστάσια κατασκευής εκκλησιαστικών οργάνων, με ομαδική εργασία. Η ομάδα περιελάμβανε την εταιρεία BALBIANI -VEGEZZI-BOSSI από το Μιλάνο, την εταιρεία Mascioni από το Cuvio και την εταιρεία Tamburini από την Crema. Ο πρώτος εγκατέλειψε το έργο επειδή αισθάνθηκε ότι ήταν καλλιτεχνικά λάθος για ένα τόσο σημαντικό όργανο να συνεργαστούν διαφορετικές τεχνικές και αισθητικές. Το όργανο που ολοκληρώθηκε από τις επιχειρήσεις Mascioni και Tamburini μόνον, είχε 5 πληκτρολόγια, 2 κονσόλες, 180 συστοιχίες αυλών, 15.350 σωλήνες και επτά στοιχεία "διανεμημένα" γύρω από το εγκάρσιο κλίτος.

1965-1966 - Τα όργανα διαλύθηκαν πλήρως γιατί οι πυλώνες του θόλου χρειάζονταν επειγόντως επισκευή. Ένα νέο όργανο χορωδίας κατασκευάστηκε από τον Tamburini (1968), με μηχανική συναρμογή και 16 συστοιχίες. Αυτό το όργανο ήταν φορητό και μπορούσε να κινηθεί σε ειδικά βάθρο-τρόλλεϋ γύρω από την αψίδα για να μην ενοχλείται από το έργο της ανοικοδόμησης.

1984-1986 - Η εταιρεία Tamburini της Crema ανακατασκεύασε τα μεγάλα όργανα, τα οποία επανεφωνήθησαν (voicing) σε κάποιο βαθμό, και τα οποία τοποθετήθηκαν εξ ολοκλήρου στην αψίδα, με την κατασκευή δύο νέων θηκών. Τα δύο πληκτρολόγια τοποθετήθηκαν στα δύο παλιά βάθρα της  χορωδίας  τα οποία επίσης ανακατασκευάστηκαν, καθιστώντας δυνατή την ανάκτηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των «κουρασμένων οργάνων». Μια νέα κονσόλα με τρία πληκτρολόγια, τοποθετημένη στα αριστερά της Αγίας Τράπεζας, επέτρεψε επίσης να χρησιμοποιηθούν τα δύο όργανα των οποίων οι αυλοί είναι τοποθετημένοι στις ιστορικές θήκες, καθώς και ένα τμήμα του Positive Organ και του Choir Organ του Tamburini (το τελευταίο είναι εφοδιασμένο με διπλή μηχανική και ηλεκτρική συναρμογή). Αυτό σήμαινε ότι ένα μέρος από τα μεγάλα όργανα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να συνοδεύσει τη Χορωδία του Καθεδρικού Ναού, η οποία τραγουδά συνήθως σε μία κατάλληλη περιοχή του εγκάρσιου κλίτους.

1999-2000 - Για να σηματοδοτηθεί το Μεγάλο Ιωβηλαίο, τα όργανα υποβλήθηκαν σε ριζική καθαριότητα και χόρδισμα.


Πηγές:







© 2016 Chris Paraskevopoulos All Rights Reserved

Τετάρτη, 2 Σεπτεμβρίου 2015

Τα είδη του Εκκλησιαστικού Οργάνου




ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ

Στο άκουσμα της λέξης εκκλησιαστικό όργανο μπορεί κάλλιστα κάποιος να φανταστεί το γνωστό μας πολύαυλο όργανο στον εξώστη μιας εκκλησίας που ηχεί κατά τη διάρκεια της λειτουργίας ή και κατά τη διάρκεια συναυλιών. Στη διεθνή μουσική ορολογία έχει περαστεί η ελληνική λέξη «όργανο» προκειμένου να ονομάζεται ο βασιλιάς των μουσικών οργάνων. Στα αγγλικά χρησιμοποιείται η λέξη “organ”, στα γαλλικά “orgue”, στα γερμανικά “orgel” στα ιταλικά “organo”, στα φινλανδικά “urut”. Παντού βλέπουμε να υπάρχει η ρίζα της λέξης «όργανο». Στα ελληνικά συνήθως χρησιμοποιείται ο χαρακτηρισμός «εκκλησιαστικό όργανο», για να ονοματισθεί το μουσικό αυτό όργανο. Ποιά είναι όμως τα είδη του οργάνου αυτού; Έχει χρησιμοποιηθεί και για άλλους σκοπούς πλην της εκκλησιαστικής του χρήσης; Τι είδη οργάνου υπάρχουν;
Ο βασικότερος και κυριότερος σκοπός χρήσης αυτού του μουσικού οργάνου είναι να παίζει στις Χριστιανικές Εκκλησίες του Ρωμαιοκαθολικού και Διαμαρτυρομένου δόγματος (σε ελάχιστες περιπτώσεις και του Ορθοδόξου) και τα τελευταία χρόνια και σε Αναμορφωμένες Εβραϊκές Συναγωγές. Λόγω του ότι ο ήχος του οργάνου είναι χαρακτηριστικός για τη συνοδεία της ανθρώπινης φωνής θεωρείται το καταλληλότερο μουσικό όργανο που μπορεί να παρέχει τις υπηρεσίες του μέσα στον εκκλησιαστικό χώρο. Η χρήση του οργάνου στο Χριστιανικό εκκλησιαστικό χώρο ποικίλλει. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία το χρησιμοποιεί σε όλη τη διάρκεια της λειτουργίας της συνοδεύοντας είτε τη χορωδία του ναού, είτε το εκκλησίασμα. Επίσης ερμηνεύονται και έργα για σόλο όργανο σαν πρελούδια, ιντερλούδια ή ποστλούδια. Στη Διαμαρτυρόμενη Εκκλησία η χρήση του ποικίλλει αναλόγως με τις συνήθειες που έχουν επικρατήσει. Όπως και να έχει πάντως πρόκειται για το σπουδαιότερο λειτουργικό μουσικό όργανο που υπάρχει αυτή τη στιγμή στους ναούς των Δυτικών Εκκλησιών.
Οι διάφοροι μηχανικοί και κατασκευαστές αναλάμβαναν τη δημιουργία εκκλησιαστικών οργάνων μέσα σε εκκλησίες και σε ελάχιστες ίσως περιπτώσεις σε διάφορες κατοικίες κάποιων ευκατάστατων ιδιωτών. Μέσα στην εκκλησία το όργανο έφτασε να έχει αρκετά μεγάλο μέγεθος, ενώ στις κατοικίες ήταν περιορισμένων διαστάσεων. 



Συναυλιακό Όργανο
Εκτός από τον εκκλησιαστικό χώρο μπορεί κάποιος να δει τέτοια όργανα και σε αίθουσες συναυλιών. Οποιαδήποτε μεγάλη αίθουσα συναυλιών θέλει να θεωρεί ότι είναι πλήρης και μπορεί να στηρίξει κάθε είδους μουσική εκδήλωση, πρέπει να διαθέτει ένα εκκλησιαστικό όργανο. Στην περίπτωση αυτή το εκκλησιαστικό όργανο λέγεται Συναυλιακό Όργανο, όπως θα μπορούσε να ερμηνευτεί η ορολογία “Concert Organ”, που του αποδίδεται στις χώρες της Ευρώπης. Τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα κατασκευάστηκαν αρκετά τέτοια όργανα συμφωνικού χαρακτήρα, δηλαδή το ηχητικό τους αποτέλεσμα μπορούσε να αμιλλάται αυτό μιας συμφωνικής ορχήστρας ή ακόμη και να το ξεπερνάει. Οι κατασκευαστές εκκλησιαστικών οργάνων εκείνης της εποχής πρόσθεταν νέες ομάδες αυλών με εντελώς διαφορετικά ηχητικά χαρακτηριστικά από αυτά που υπήρχαν από την εποχή Baroque. Ο ήχος έγινε πιο βαρύς, πιο θολός αλλά και πολύ πιο γεμάτος όταν συνδυάζονται μεγάλα πολυφωνικά σύνολα απο τα ρετζίστρο. Γίνονται μεταγραφές ορχηστρικών έργων για τέτοιου είδους εκκλησιαστικά όργανα όπου μπορούν να αποδοθούν περίτεχνα ως και οι ήχοι των τυμπάνων από τα βαθύφωνα ρετζίστρο των ποδοπλήκτρων.

Κινηματογραφικό Όργανο
Στις αρχές του 20ου αιώνα εμφανίστηκε ο βωβός κινηματογράφος. Προκειμένου να υπάρχει ένα ακουστικό υπόβαθρο στις ταινίες χρησιμοποιήθηκαν πιάνα στις αίθουσες κινηματογράφων για να επενδύουν μουσικά μια ταινία, ενώ σε κάποιες μεγαλύτερες αίθουσες τοποθετήθηκε ένα άλλο νέο είδος οργάνου: το Κινηματογραφικό ή αλλιώς Θεατρικό Όργανο. Το κινηματογραφικό όργανο είχε ένα άλλο νέο ηχητικό χαρακτήρα. Ο ήχος παράγεται και εδώ από αυλούς όμοιους με αυτούς του εκκλησιαστικού οργάνου. Εδώ όμως αποδίδονται περισσότερο ήχοι μουσικών οργάνων όπως το σαξόφωνο, το κόρνο, η τούμπα, το τρομπόνι, και επίσης επιστρατεύεται πλήθος αυθεντικών κρουστών οργάνων που είναι τοποθετημένα μέσα στο όργανο και τα οποία παίζονται από τα πλήκτρα. Προκειμένου όμως να αποδίδονται και κάποιοι ήχοι που μπορεί να υπάρχουν μέσα στην ταινία έχουν τοποθετηθεί και κάποια εξαρτήματα που παράγουν διάφορα ηχητικά εφφέ, όπως είναι το τηλέφωνο, τα πέταλα του αλόγου, το κουδούνι της πόρτας, ο κεραυνός και άλλα πολλά.
Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό που διαθέτουν όλα αυτά τα όργανα είναι ότι έχουν ένα ιδιαίτερο εφφέ κυματισμού στον ήχο (tremulant), κάτι το οποίο σε ένα εκκλησιαστικό όργανο χρησιμοποιείται κατόπιν μουσικολογικών επιχειρημάτων και πάντα με φειδώ. Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό των κινηματογραφικών οργάνων είναι ότι κατασκευάζονται όλα με το σύστημα Extension ή Unit. Σύμφωνα με το σύστημα αυτό μια ομάδα αυλών επιστρατεύεται για διάφορα ρετζίστρο είτε στο τονικό ύψος των 8’ (δηλαδή της ομοηχίας), είτε για το ύψος των 4’ (μια οκτάβα παραπάνω) είτε ακόμη και για διάφορα άλλα τονικά ύψη. Βέβαια εδώ η ομάδα των αυλών δεν αποτελείται από 61 νότες μόνο (όσα είναι δηλαδή τα πλήκτρα ενός πληκτρολογίου), αλλά υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί να είναι έως και 100 προκειμένου να χρησιμοποιείται και για άλλα τονικά ύψη. Με τον τρόπο αυτό παρέχεται οικονομία στην κατασκευή αλλά και στο χώρο που πρόκειται να κατασκευαστεί, αφού λιγότεροι αυλοί θα χρειάζονται πλέον. Για παράδειγμα ένα όργανο που έχει τρία ρετζίστρο στα 8’, στα 4’ και στα 2’ χρειάζεται 61 Χ 3 = 183 αυλούς. Ένα Unit όργανο θα χρειαστεί όμως 61+12 (για την επιπλέον οκτάβα) +12 (για τη δεύτερη επιπλέον οκτάβα) = 85 αυλοί μόνον! Το μόνο ελάττωμα στην προκειμένη περίπτωση είναι ότι από τη στιγμή που ένας αυλός συμμετέχει ήδη στην ήχηση δε μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκ νέου εφόσον χρειαστεί να επιλεγεί ένα άλλο ρετζίστρο υψηλότερης ηχήσεως στο οποίο είναι ενσωματωμένη όλη η ομάδα των αυλών. Στη μουσική για κινηματογράφο όμως ένα τέτοιο μειονέκτημα θεωρείται ασήμαντο.
Στα κινηματογραφικά όργανα τοποθετήθηκε επίσης ένα νέο είδος ομάδας αυλών που παράγει τον ήχο με ένα νέο τρόπο που δεν έχει σχέση με τους ήδη γνωστούς της εποχής εκείνης. Πρόκειται για την ομάδα των Διαφωνημάτων. Τα Διαφωνήματα είναι μια εφεύρεση του διάσημου κατασκευαστή Robert Hope Jones. Στα Διαφωνήματα ο ήχος παράγεται με έναν πρωτότυπο τρόπο. Ο κάθε αυλός έχει στη βάση του μια βαλβίδα με ένα έλασμα. Τη στιγμή που εισέρχεται αέρας στο θάλαμο της βαλβίδας αυτή πάλλεται και επιτρέπεται στον αέρα να φεύγει κατά διαστήματα προς το κύριο σώμα του αυλού. Ο παλμός αυτός και η δόνηση της αέριας στήλης του αυλού δημιουργούν τον ήχο. Μεγάλοι κατασκευαστές κινηματογραφικών οργάνων εκτός του Robert Hope-Jones ήταν ο Wurlitzer, o Kimball, o Austin, o Aeolian-Skinner και άλλοι.
Με την εμφάνιση του ομιλούντος κινηματογράφου τα όργανα αυτά σταδιακά απομακρύνθηκαν από τις αίθουσες των κινηματογράφων και πουλήθηκαν σε εκκλησίες, σε μουσεία, σε κατοικίες ή και σε εστιατόρια πολυτελείας. Κάποια όμως είχαν την τύχη να παραμείνουν τοποθετημένα μέσα σε κινηματογράφους για ιστορικούς λόγους. Το μεγαλύτερο που υπάρχει ακόμη μέχρι και τη σημερινή εποχή βρίσκεται στην περίφημη αίθουσα μουσικής Radio City στη Νέα Υόρκη και κατασκευάστηκε το 1932 από τον Wurlitzer, διαθέτει δύο κονσόλες με 4 πληκτρολόγια και 58 συστοιχίες αυλών. Ένα άλλο επίσης μεγάλο κινηματογραφικό όργανο βρίσκεται στο Atlantic City του New Jersey στην αίθουσα Ballroom κατασκευασμένο από τον Kimball το 1931 με 4 πληκτρολόγια και 55 συστοιχίες. Όπως αντιλαμβανόμαστε βρίσκεται στο ίδιο κτίριο όπου στεγάζεται και το περίφημο όργανο Midmer-Losh που είναι το μεγαλύτερο εκκλησιαστικό όργανο που έχει ποτέ κατασκευαστεί. 


Κονσόλα

κινηματογραφικού οργάνου

κατασκευής Wurlitzer



Το κινηματογραφικό όργανο στο Denver City Auditorium στην Αμερική, 
κατασκευή του 1913 από την εταιρεία Wurlitzer

Lew Williams - Radio City Music Hall Concert


Kimball Organ in Atlantic City 

 

 





Ηλεκτρονικό Όργανο
Στη δεκαετία του 1930 εφευρέθηκε το ηλεκτρονικό όργανο. Τα πιο διάσημα από αυτά ήταν κατασκευή του διάσημου μηχανικού Laurens Hammond το 1934. Το όργανο αυτό πήρε πλέον το όνομα του κατασκευαστή του και με αυτό πέρασε στην ιστορία και χρησιμοποιείται μέχρι και τις ημέρες μας. To Hammond κατασκευάστηκε αρχικά για να υποκαταστήσει το μεγάλο εκκλησιαστικό όργανο και ειδικά σε εκκλησίες όπου δε μπορούσαν να διαθέσουν μεγάλα ποσά για την εγκατάσταση ενός πραγματικού οργάνου.  Αντίθετα το Hammond ήταν πολύ πιο φθηνό και θα μπορούσε να φανεί αρκετά χρηστικό. Παρ’ όλα αυτά αγαπήθηκε ιδιαιτέρως από της μουσικούς της Τζαζ αλλά και της Ροκ. Σαν όργανο χρησιμοποιήθηκε μέσα στο χώρο της εκκλησίας κυρίως για την ερμηνεία των Gospel για τα οποία τελικά κατέστη ιδανικός συνοδός. Ο ήχος σε ένα Hammond παράγεται με ένα πολύ παράξενο τρόπο. Μικροί μεταλλικοί δίσκοι που περιστρέφονται πάραγουν κυματομορφές που υποστηρίζουν την παραγωγή ήχων. Ο μουσικός που χειρίζεται το όργανο αυτό, μπορεί να επιλέγει το τονικό ύψος του παραγόμενου ήχου αλλά και την ένταση του καθενός, κάτι το οποίο στο εκκλησιαστικό όργανο είναι αδύνατον. Συν τοις άλλοις ένα εφφέ μοναδικό στο Hammond είναι και το Leslie. Το Leslie λειτουργεί με δύο τρόπους. Είναι είτε περιστρεφόμενο ηχείο που κάνει τον ήχο να κυματίζει με ένα πρωτότυπο τρόπο ή είναι ένα περιστρεφόμενο κάλυμμα που υπάρχει μπροστά στο ηχείο και δημιουργεί το ίδιο εφφέ κυματισμού. 




Όργανο Hammond A-100


Hammond A-100 Organ






Όργανο Hammond Β3



Hammond B3 -69

 




Λίγα χρόνια μετά την εμφάνιση του Hammond, κάπου στο 1940, κατασκευάστηκε ένα νέο είδος ηλεκτρονικού οργάνου όπου ολοκληρωμένα ηλεκτρονικά κυκλώματα δημιουργούν ήχο. Τα όργανα αυτά ήταν πιο φθηνά και πιο ελαφριά σε βάρος από τα Hammond. Αυτά τα όργανα θεωρούνται οι πρόδρομοι των σύγχρονων ηλεκτρονικών φορητών αρμονίων και είχαν κάποιες καινούριες δυνατότητες στο παίξιμο, δηλαδή αυτόματες συγχορδίες με ένα πλήκτρο, διάφορους ρυθμούς για τη συνοδεία του παιξίματος και άλλα εφφέ. Τέτοιου είδους όργανα χρησιμοποιήθηκαν κυρίως από συγκροτήματα μοντέρνας μουσικής καθώς μπορούσαν να παράγουν ιδιόρρυθμους ήχους που κρίθηκαν κατάλληλοι για χρήση από τα νέα αυτά είδη μουσικής.
Με την πάροδο των ετών πολλά τέτοια είδη ηλεκτρονικών οργάνων εμφανίστηκαν με πιο απλουστευμένες διαδικασίες παραγωγής ήχου αλλά και με ποικιλίες εξαρτημάτων που έδιναν κάθε φορά στο μουσικό που έπαιζε πολλές δυνατότητες για προσομοιώσεις ορχηστρικών οργάνων καθιστώντας έτσι τα νέα αυτά μουσικά όργανα ως μικρές ορχήστρες. Το 1949 έκανε την εμφάνισή του το όργανο-σπινέτο. Αυτά τα όργανα είναι κατά κάποιο τρόπο οι διάδοχοι των αεροφώνων αρμονίων. Έχουν δύο σειρές πλήκτρα όπου η κάτω σειρά είναι κατά μία οκτάβα μικρότερη προς τα πρίμα, ενώ η πάνω σειρά είναι κατά μία οκτάβα μικρότερη προς τα μπάσα και μία σειρά από ποδόπληκτρα συνήθους έκτασης μίας οκτάβας. Με τον τρόπο αυτό τα δεξί χέρι παίζει σταθερά στο πάνω πληκτρολόγιο ενώ το αριστερό στο κάτω. Επίσης παρέχεται η δυνατότητα παραγωγής μιας ολόκληρης συγχορδίας με το πάτημα ενός μόνο πλήκτρου. Η έκταση αυτή όμως των πληκτρολογίων έκανε αδύνατη την ερμηνεία έργων εκκλησιαστικού οργάνου και έτσι τα όργανα αυτά πιο πολύ χρησιμοποιήθηκαν για την ερμηνεία έργων μοντέρνας μουσικής. Τα ποδόπληκτρα παίζονται μόνο από το αριστερό πόδι του μουσικού ενώ το δεξί πόδι χειρίζεται το ποδόπληκτρο έντασης που ελέγχει όλο το όργανο και όχι μόνο ένα συγκεκριμένο πληκτρολόγιο όπως γίνεται στο εκκλησιαστικό όργανο. 



Όργανο-σπινέτο


Hammond L122 Spinet Organ

 


Λίγο καιρό μετά την εμφάνιση του οργάνου-σπινέτου κατασκευάστηκε ένα άλλο είδος ηλεκτρονικού οργάνου: το Όργανο Συγχορδιών (Chord Organ). Το όργανο αυτό έχει μία σειρά με πλήκτρα μόνο που είναι μικρότερο κατά μία οκτάβα από αυτή του οργάνου-σπινέτου και οι ήχοι που παράγει είναι πλησιέστεροι του εκκλησιαστικού οργάνου ενώ το αριστερό χέρι χειρίζεται μια σειρά από διακόπτες που παράγουν διάφορα είδη συγχορδιών. Η ένταση του οργάνου ρυθμίζεται από ένα συρόμενο διακόπτη που βρίσκεται δίπλα από το πληκτρολόγιο. Με τον τρόπο αυτό μπορεί κάποιος στο σπίτι του να μάθει με απλό τρόπο να παίζει κάποια είδη μουσικής.




Όργανο Συγχορδιών

κατασκευής της εταιρείας Hammond



Hammond S6 Chord Organ




Κάποιες εταιρείες κατασκευής ηλεκτρονικών οργάνων έκαναν προσπάθειες κατασκευής ηλεκτρονικών εκκλησιαστικών οργάνων, δηλαδή όργανα τα οποία προσπαθούσαν να απομιμηθούν τους ήχους των αυλών ενός εκκλησιαστικού οργάνου. Τα αποτελέσματα δεν ήταν όμως τόσο ικανοποιητικά μέχρι που τη δεκαετία του 1980 υλοποιήθηκε η ψηφιοποίηση του ήχου. Σε ένα ψηφιακό εκκλησιαστικό όργανο υπάρχουν αποθηκευμένα στη μνήμη του ηχογραφημένα δείγματα αυλών τα οποία αναπαράγονται με τη βοήθεια εξειδικευμένου ηλεκτρονικού υπολογιστή σε όλο το μήκος του πληκτρολογίου. Όσο πιο πολλά δείγματα των αυλών υπάρχουν στο πληκτρολόγιο τόσο πιο θεαματικά είναι τα αποτελέσματα. Το σύστημα αναπαραγωγής ήχου με αυτόν τον τρόπο λέγεται “Real Time”. Οι αυλοί ενός πραγματικού εκκλησιαστικού οργάνου έχουν διάφορο χρόνο ήχησης. Αυτό σημαίνει πως ένας βαθύφωνος αυλός παράγει τον ήχο του σε μια μικρή χρονική από σταση από τη στιγμή που θα πατηθεί το πλήκτρο. Ένας οξύφωνος αυλός παράγει όμως σε πολύ συντομότερο διάστημα τον ήχο. Αυτό το φαινόμενο όταν αναπαράγεται από το ψηφιακό όργανο δημιουργεί ένα εφφέ αληθοφάνειας. Όπως επίσης και το ηχητικό φαινόμενο του chiff, δηλαδή τη φύσημα που παράγεται στη σχισμή του στομίου του αυλού όταν ο αέρας προσκρούσει. Όταν αυτά τα δύο φαινόμενα παράγονται σωστά και από ένα ψηφιακό όργανο τότε έχουμε επιτυχία στον ήχο. Πρόκειται για μια αληθινή επανάσταση στο χώρο της απομίμησης των ήχων του εκκλησιαστικού οργάνου, δεδομένου ότι υπάρχει μεγάλη πιστότητα στον ήχο.
Αυτή τη στιγμή δώδεκα εταιρείες είναι οι πιο γνωστές στο χώρο της κατασκευής του ηλεκτρονικού ψηφιακού εκκλησιαστικού οργάνου. Την τελευταία δεκαετία τα δείγματα είναι ασύγκριτα πιο πιστά από ό,τι ήταν στις αρχές και τα ψηφιακά όργανα παράγουν ένα απαράμιλλο ήχο. Όταν δε, ο ήχος ενισχυθεί από συστήματα ειδικών μεγαφώνων για τέτοιου είδους όργανα έχουμε ακόμη καλύτερα αποτελέσματα. Ψηφιακά εκκλησιαστικά όργανα χρησιμοποιούνται από μικρές εκκλησίες προκειμένου να αποφευχθεί το κόστος κατασκευής ενός μεγάλου αυθεντικού οργάνου, αλλά και από κατοικίες οργανιστών που χρειάζονται ένα τέτοιο όργανο για να μελετήσουν. 


 
Ψηφιακό Εκκλησιαστικό Όργανο 
Johannus Rembrandt 3090


Το εκκλησιαστικό όργανο έχει πάρει όμως δικαίως το όνομά του από τον εκκλησιαστικό χώρο. Σε αυτό το χώρο αναπτύχθηκε, εξελίχθηκε, ηχεί μέσα στους αιώνες και αινεί το όνομα του Θεού πολλούς αιώνες. Ας απολαμβάνουμε κι εμείς τον ήχο του και ας χαιρόμαστε όταν το ακούμε γιατί δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο βασιλιάς των μουσικών οργάνων υπηρετεί τον Ύψιστο Θεό μας!


© 2015 Chris Paraskevopoulos All Rights Reserved